FA EN

سد تاریخی کریت - سد تاخيری عباسی

سد تاريخی كريت از 2000 سال پيش تا اوايل قرن بيستم بلندترين سدهای قوسی جهان (ايزدخواست فارس، كبار قم و كريت طبس) در ايران احداث شده بودند. در اين ميان سد كريت با ارتفاع 60 متر برای 550 سال به عنوان بلندترين سد دنيا شناخته شده است. برای مقايسه در قرن بيستم، 13 سد بلندترين سد جهان محسوب می‌شدند و به نظر نمی‌آيد سد ديگری بتواند ركورد 550 ساله سد كريت را تكرار كند. احداث سد كريت با فنون 650 سال پيش‌ هم‌خوانی نداشته و يك پرش فنی محسوب می‌شود. برخلاف ضخامت بسيار كم سد كريت (ضخامت تاج 1/2 متري)، اين سد در زلزله بزرگ طبس در سال 1357 با بزرگی 7/8 و حداكثر شتاب g 0/75 پايدار و استوار بر جا مانده است. رئيس قبلی كميته بين‌المللی سدهای بزرگ سد كريت را از شگفت‌آورترين دستاوردهای بشر در مهندسی سد، در قرون وسطی بر شمرده است. براي درك عظمت اين سد لازم است يادآوری شود كه مصريان در 4600 سال پيش، پس از تخريب سد كفرا برای 800 سال سد ديگری احداث نكردند، اين در حالی است كه در همان زمان آنها موفق به احداث اهرام ثلاثه شدند.

سد تأخيری عباسی كه 600 سال پيش احداث گرديده، يكی از نمونه‌های عالی خلاقيت، دورانديشی و سخت كوشی ايرانيان است. اين سد 25 متری كه در ميان مردم محلی به طاق عباسی معروف است، نمونه‌ی بی‌نظر توسعه پايدار محسوب می‌شود. ايرانيان در دره‌های تنگ، سدها را روی طاق‌های آجری احداث می‌كردند كه بدين ترتيب نياز به سيستم انحراف در حين احداث مرتفع می‌گرديد. اين روش خلاقانه با كاركرد كاهش بيشينه سيلاب در پايين دست سد عباسی تركيب شده است. سيلاب‌ها با دوره بازگشت 10 ساله از زير طاق به صورت آزادنه عبور میكنند. در سيلاب‌های بزرگ‌تر، مقداری از حجم سيلاب در پشت سد ذخيره میشود، به اين ترتيب طی سدها سال، سد عباسی، شهر طبس را در مقابل سيلاب‌های رودخانه نهرين حفاظت نموده است. با توجه به اينكه به علت موقعيت خروجی سد، رسوب در پشت سد ذخيره نمیشود، میتوان انتظار داشت كه برای هزاران سال، اين سازه بی نظير بدون نياز به تعمير، نگهداری و مديريت، كاركرد اصلی خود را انجام برساند. اميد است شكوه و زيبايی اين سد الهام‌بخش همه مهندسان ايرانی باشد.